Terugblik op de netwerkbijeenkomst Water&Klimaat – 16 april 2026

Opening door Gijs Stigter - HDSR

Gijs Stigter, dagelijks bestuurslid bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden met o.a. de portefeuille gezond water (KRW), nam ons mee in de taken van het waterschap én gemeenten om de huidige waterkwaliteit te verbeteren.  In de samenwerking tussen gemeenten en waterschap komt het niet alleen aan op kennis ín de organisaties, maar ook op de communicatie over waterbewust leven. Hoe zorgen we er samen voor dat waterbewust leven echt gaat 'landen' en bijdraagt aan de waterkwaliteit?

Samenwerken aan stedelijke waterkwaliteit

Joren Zwaan, adviseur klimaatadaptatie bij TAUW Group, omcirkelde het nut van 'Impact bepalen' van klimaatverandering op waterkwaliteit en wat gemeenten kunnen doen om regionale water- en klimaatdoelen te halen. De netwerkleden gingen ook aan de slag met 'impact' in een geïmproviseerd 'veldbezoek' langs foto's van oppervlaktewater. Ieder had een briefje met 3 relevante factoren en daarvoor de taak informatie in het veldbezoek te verzamelen en een impactscore toe te kennen. De levendige discussies waren een kenmerkend voorbeeld van samenwerking in ons netwerk: open, vragend, elkaar helpend.

Bart-Jan Vreman, adviseur Waterkwaliteit bij Arcadis, nodigde daarna iedereen uit om een duidelijke plek in te nemen bij verschillende stellingen. Na onderbouwing van een keuze uit de zaal, gaf Bart-Jan voorbeelden van maatregelen, de al beschikbare tools en do's en don’ts. Een mooie basis om in samenwerking doelen te halen voor waterkwaliteit en klimaat.

Waterkwaliteit zonder gezoem

Jeroen Spitzen (Centrum Monitoren Vectoren, NVWA) en Marieta Braks (Centrum Infectieziektebestrijding RIVM) vertelden bevlogen hoe sterk muggenoverlast samenhangt met waterbeheer en waterkwaliteit. Ze benadrukten dat stilstaand, tijdelijk aanwezig water – van regentonnen tot wadi’s – ideale broedplaatsen vormt, maar dat dit met doordacht beheer goed te beperken is. Muggen droppen hun eitjes op plekken waar die het meeste kans hebben op overleven. Zet natuurlijke vijanden van de mug in, zoals de koolmees, een rugzwemmer, een stekelbaars, een vleermuis en/of de libelle. Ook door water in beweging te houden en bijvoorbeeld regentonnen goed te laten sluiten, kan het leggen van eitjes door muggen worden tegengegaan. Voor de in populariteit groeiende wadi’s is het i.v.m. muggen belangrijk dat ze zo worden aangelegd dat ze binnen 2 dagen droogvallen. Om de meest voorkomende muggenziekten én de voortplanting van de 36 soorten in Nederland te beperken, is dus strategie in waterbeheer nodig: hoe hoger de kwaliteit van water, hoe minder muggen! Het belangrijkste advies is ook: vraag gerust om hulp bij het Kennisplatform Vectoren en Vectorgebonden Infectieziekten: [email protected]

Laat het hemelwater gericht stromen met gebiedsgerichte doelen (RIONED)

De sessie ging over de afweging die gemeenten te maken hebben bij de verwerking van hemelwater. Zij hebben grofweg de keuze tussen infiltreren in de bodem, afvoeren naar oppervlaktewater of afvoeren naar een RWZI. Dat kan een complexe afweging zijn die voor elke situatie weer anders is, afhankelijk de lokale omstandigheden maar ook van de doelen in het gebied. STOWA ontwikkelt hier een methode voor die is voorgelegd aan de deelnemers. Aan de hand van twee casussen van de deelnemers is met deze methode besproken wat de effecten van bepaalde keuzes zijn en hoe die bepalen welke hoofdroute er gekozen worden voor de verwerking van hemelwater.

RIONED verwees ook naar de poster 'De effectiviteit van klimaatadaptatiemaatregelen'- een overzicht van maatregelen tegen schade door droogte, hitte en regen. De keuze voor effectieve maatregelen is belangrijk om schade te voorkomen en ook cruciaal om betrokkenheid vast te houden. De tabel helpt de stedelijk waterbeheerder in het gesprek met bestuurders, bewoners en andere betrokkenen. De tabel is hier als pdf te downloaden of als poster te bestellen.

Waterkwaliteit: is er 1+1=3 mogelijk?

Christa Boshuis (provincie Utrecht) en Fleur Ekelmans (HDSR) namen ons mee in de gezamenlijke opgave om stedelijke wateren gezond en toekomstbestendig te maken en te houden. Dit deden ze aan de hand van het wettelijk kader, praktijkvoorbeelden en de kansen die er liggen. Er was ruimte voor discussie en het uitwisselen van beelden over wat er (extra) nodig is om écht stappen te zetten in het verbeteren van de waterkwaliteit. Een deelnemer gaf aan dat waterkwaliteitscollega’s vaak goed weten wat er nodig is, maar dat dit besef nog niet overal in de organisatie leeft. Juist daar ligt voor ons allen een belangrijke uitdaging. Suzanne van Winsen (gemeente Utrecht) sloot af met de oproep aan gemeenten om zich aan te sluiten bij de werkgroep Stedelijk Water van het Netwerk Water&Klimaat, zodat we samen meer impact kunnen maken. Nog geen lid van de werkgroep? Stuur dan een e-mail naar [email protected].

Van kaart naar interpretatie naar actie

Laura de Vries (HKV) nam ons mee in het onderdeel waterkwaliteit van de KlimaatEffectenKaart. Voor vijf gemeenten is de quickscan waterkwaliteitstresstest uitgevoerd. De gemeente Utrecht heeft ook de globale analyse laten uitvoeren. Deze methodiek is relatief nieuw en in december 2023 door STOWA gepubliceerd. We zijn benieuwd of de uitkomsten bijdragen aan het doel van de stresstesten: namelijk het voeren van de dialoog over waterkwaliteit in relatie tot klimaat. Na wat discussie over de beperkingen en aannames van de methode kwamen we tot de conclusie dat het een goede start was voor een gesprek, maar dat er voordat we het kunnen hebben over maatregelen meer informatie nodig is. Deze conclusie zal ook met de STOWA worden gedeeld.

Tot slot

We kijken terug op een geslaagde bijeenkomst en danken alle deelnemers voor hun bijdrage en betrokkenheid. Graag tot een volgende keer!