Van klimaatadaptatie naar waterbeschikbaarheid: wat de restwaterscan op Lage Weide ons leert

Een nieuwe invalshoek

Op Lage Weide wordt al enkele jaren aan klimaatadaptatie gewerkt. Netwerk Water&Klimaat ondersteunt er met Europese LIFE-IP subsidies diverse projecten. Daarbij ging de aandacht vaak uit naar vraagstukken als hitte, droogte en wateroverlast. In de praktijk blijkt echter dat ondernemers vaak andere prioriteiten hebben dan klimaatrisico's op de lange termijn. Ook is er niet altijd ruimte voor fysieke maatregelen op een bedrijventerrein.

Daarom kozen we voor een andere ingang. In plaats van te beginnen bij klimaatadaptatie, startten we het gesprek bij de waterbehoefte van bedrijven. Welk water is nodig voor het primaire proces? Waarvoor is het nodig? Zijn er alternatieven mogelijk?

Juist deze aanpak bleek succesvol. Door aan te sluiten bij de dagelijkse praktijk van ondernemers ontstonden waardevolle gesprekken over waterbesparing, hergebruik en toekomstbestendigheid.

De restwaterscan bracht vervolgens vraag en aanbod van verschillende waterstromen in beeld. Daarbij werd gekeken naar waterverbruik, lozingen, onderlinge afstanden tussen bedrijven, mogelijkheden voor hemelwateropvang, hergebruik van restwater en alternatieve waterbronnen in de omgeving.

Samenwerking maakte het verschil

De restwaterscan is uitgevoerd vanuit de WaterBank door de leden LeAF en Waterprof in samenwerking met Werklandschappen van de Toekomst, Parkmanagement Lage Weide, Vitens, gemeente Utrecht, provincie Utrecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en andere partners binnen het Netwerk Water&Klimaat.

Die samenwerking was cruciaal. Dankzij de combinatie van kennis, data, netwerken en gebiedskennis konden bedrijven in beeld worden gebracht en kansen worden verkend.

Een Living Lab voor de toekomst

Lage Weide is met ongeveer 900 bedrijven één van de grootste bedrijventerreinen van Nederland. Binnen het programma Werklandschappen van de Toekomst is het terrein aangewezen als Living Lab voor vraagstukken rond duurzaamheid, vergroening, energie, mobiliteit en toekomstbestendige werkomgevingen. De restwaterscan sluit goed aan bij deze bredere ontwikkeling.

Door in een bestaande omgeving te experimenteren met nieuwe oplossingen ontstaat waardevolle praktijkkennis die ook op andere bedrijventerreinen toepasbaar kan zijn.

Verrassend veel water binnen handbereik

De scan laat zien dat er op en rondom Lage Weide meer water beschikbaar is dan in eerste instantie gedacht. Zo valt jaarlijks ongeveer 575.000 m³ regenwater op de daken van het bedrijventerrein. Dat staat gelijk aan circa 230 olympische zwembaden. Daarnaast loost de nabijgelegen rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) Leidsche Rijn jaarlijks 3,5 tot 3,9 miljoen m³ gezuiverd water. Ook zijn er verschillende restwaterstromen van bedrijven die momenteel worden afgevoerd, terwijl zij mogelijk elders bruikbaar zijn.

Dat maakt duidelijk dat kansen niet alleen liggen in besparen, maar ook in het slimmer benutten van water dat al beschikbaar is.

Vijf kansrijke oplossingsrichtingen

Voor de restwaterscan zijn gesprekken gevoerd met negentien bedrijven en diverse publieke organisaties. Op basis van interviews, bedrijfsgegevens, beleidsanalyses en geografische analyses zijn verschillende kansrijke oplossingsrichtingen naar voren gekomen.

De meest kansrijke opties zijn:

• gebruik van hemelwater voor vrachtwagenwasstraten;
• gebruik van hemelwater voor het spoelen van kratten en statiegeldflessen;
• infiltratie van hemelwater om grondwater aan te vullen;
• hergebruik van gezuiverd water van rwzi Leidsche Rijn;
• hergebruik van restwater tussen bedrijven.

Sommige oplossingen zijn interessant voor individuele bedrijven. Andere dragen juist bij aan bredere maatschappelijke doelen, zoals het tegengaan van droogte of het verminderen van de druk op drinkwaterbronnen.

Lessen voor de toekomst

Een belangrijke les uit de restwaterscan is dat oplossingen niet alleen beoordeeld moeten worden op een directe businesscase. Ook de maatschappelijke waarde telt mee: een robuuster watersysteem, meer leveringszekerheid, minder kwetsbaarheid voor droogte en sterkere samenwerking tussen bedrijven en overheden.

De komende periode worden de meest kansrijke opties verder onderzocht. Samen met de WaterBank, Werklandschappen van de Toekomst, ILW en andere partners verkennen we hoe deze kansen kunnen worden omgezet in concrete projecten.

Voor NWK is de restwaterscan daarmee meer dan een onderzoek. Het is een praktijkvoorbeeld van hoe je via de behoeften van bedrijven kunt werken aan klimaatadaptatie én een toekomstbestendige watervoorziening.

Meer weten over de aanpak of de lessen uit de restwaterscan? Neem contact op met Frank Diependaal via [email protected].

Een verdiepende presentatie over de resultaten en vervolgstappen volgt op een later moment.